In de discussie rond klimaatverandering wordt de afvang en opslag van CO2 (CCS - carbon capture and storage) gezien als een mogelijkheid om klimaatverandering tegen te gaan. Dit is een tijdelijke optie in een breed pallet aan maatregelen die genomen kunnen worden tijdens de overgang naar duurzame energievormen. De olie- en gassector kan faciliteren bij het opslaan van CO2. De besluitvorming hierover ligt echter bij de overheid.
CO2 is het kooldioxidegas dat vrijkomt bij de verbranding van (fossiele) brandstoffen. Om CO2 op te kunnen slaan, moet het eerst afgescheiden worden van de rest van de rookgassen. Hierbij wordt vooral gedacht aan de afvang van CO2 van grote industriële complexen en energiecentrales. Het afgescheiden CO2 kan met pijpleidingen (of soms per schip) worden getransporteerd naar lege olie- of gasvelden, waarin het kan worden opgeslagen. Zowel onshore als offshore in Nederland zijn lege gasvelden waarin het in principe mogelijk is om CO2 op te slaan.
Onderzoek
In internationaal verband is vastgesteld dat de opslag van CO2 in lege olie- en gasvelden veilig kan worden uitgevoerd, wanneer hiervoor goede locaties worden geselecteerd. Het International Panel on Climate Change (IPCC) geeft aan dat meer dan 99% van de opgeslagen CO2 na 1.000 jaar nog steeds in de opslaglocatie opgesloten zal zijn (zie IPPC Special Report over CCS). In de praktijk is er nog betrekkelijk weinig ervaring opgedaan met CO2-afvang en -opslag. In Nederland wordt vanaf het K12-B gasproductieplatform sinds 2005 CO2 opgeslagen in een gasreservoir onder de zeebodem. Dit is een project van redelijk beperkte schaal. In Noorwegen vindt al meer dan 10 jaar succesvol opslag van CO2 plaats bij het Sleipner-platform.
In de afgelopen jaren zijn in NOGEPA verband verschillende onderzoeken uitgevoerd om de mogelijkheden van opslag van CO2 in Nederland in kaart te brengen.
Onshore
De mogelijkheden en risico's van CO2-opslag in de diepe ondergrond van het vasteland van Nederland zijn onderzocht in een project onder de naam AMESCO. AMESCO staat voor Algemene Milieu Effecten Studie CO2-Opslag en is het initiatief van een groep van partijen uit de energiesector en diverse overheidsinstanties. Het is nog niet duidelijk welke gasvelden in Nederland uiteindelijk in aanmerking zouden komen voor CO2-opslag. Meer informatie over de uitkomsten is te vinden in het AMESCO-rapport.
Offshore
Voor het bestuderen van de mogelijkheden voor opslag van CO2 in lege gasvelden in het Nederlandse deel van de Noordzee heeft NOGEPA drie onderzoeken laten uitvoeren.
1) De opslagcapaciteit Nederlands Continentaal Plat
Het eerste onderzoek beoordeelt de geschiktheid van de uitgeputte gasreservoirs op het Nederlands Continentaal Plat voor CO2-opslag. Het onderzoek gaat ook in op de omvang van de opslagcapaciteit van deze gasvelden, en de beschikbaarheid en de geschiktheid van de bestaande infrastructuur (platforms, pijpleidingen, enz.). De onderzoekers komen tot de conclusie dat de uitgeputte gasvelden op het Nederlands Continentaal Plat een opslagcapaciteit bieden van ongeveer 900 miljoen ton (Mton). De 21 grootste velden kunnen goed zijn voor meer dan de helft van de totale opslagcapaciteit.
Het bouwen van nieuwe platforms en het boren van nieuwe putten in uitgeputte reservoirs is kostbaar en technisch gecompliceerd. Daarom heeft hergebruik van bestaande leidingen en putten altijd de voorkeur, waar dit mogelijk is.
Meer informatie vindt u in het onderzoeksrapport: Potential for CO2 storage in depleted gas fields on the Dutch Continental Shelf; Phase 1: Technical assessment.
2) De geschatte kosten van vervoer en opslag
Na de publicatie van het eerste onderzoek heeft NOGEPA opdracht gegeven voor een tweede studie die ingaat op de kosten die zijn gemoeid met grootschalige opslag van CO2 in lege gasvelden op de Noordzee. Het onderzoek beschrijft de investeringen en de operationele kosten die nodig zijn om gedurende 30 jaar 30 miljoen ton CO2 per jaar op zee op te slaan. Hierbij wordt uitgegaan van de aanleg van twee nieuwe transportleidingen. Er moeten diverse modificaties van gasplatforms plaatsvinden. Volgens een voorlopige schatting en rekening houdend met een aantal aannames, bedragen de kosten van transport en opslag ongeveer 8 euro per ton CO2. De kosten van afvang en compressie op het land zijn in het onderzoek niet meegenomen. De kosten hiervan zullen aanmerkelijk hoger uitvallen.
Meer informatie vindt u in het onderzoeksrapport: Potential for CO2 storage in depleted gas fields on the Dutch Continental Shelf; Phase 2: Costs of transport and storage.
3) De opslagmogelijkheden in aquifers gerelateerd aan olieproductie
Het derde onderzoek van de werkgroep Carbon Capture and Storage (CCS) onderzoekt de mogelijkheden voor de opslag van CO2 in lege olievelden en in de watervoerende lagen onder deze reservoirs (aquifers).
De totale olievoorraad onder de zeebodem van het Nederlands deel van de Noordzee is beperkt. Het volume geproduceerde olie levert daarom een beperkte capaciteit voor de opslag van CO2 op. Deze wordt verder beperkt omdat tijdens de productie van olie ook (zee)water wordt geïnjecteerd om olievelden op druk te houden. De opslagcapaciteit in leeggeproduceerde oliereservoirs wordt geschat op circa 200 miljoen ton. Deze capaciteit kan wellicht aanzienlijk worden vergroot wanneer CO2 in de aquifer onder de oliereservoirs kan worden opgeslagen. In dat geval zou er water uit de aquifer gedreven moeten worden om plaats te maken voor CO2. Er is nog veel onderzoek nodig om de mogelijkheden voor CO2 in aquifers uit te werken.
Voorwaarden CO2-opslag
CO2-opslag vereist wet- en regelgeving en een maatschappelijk draagvlak. Het is belangrijk dat er een goede organisatiestructuur is van transporteurs en bedrijven die de CO2 opslaan. Er moet duidelijkheid zijn rond de financiële randvoorwaarden en de aansprakelijkheid en het moment van overdracht daarvan. De Europese richtlijnen op dit vlak geven belangrijke handvatten en worden momenteel uitgewerkt in de nationale wetgeving.
Uiteindelijk hangt veel af van de prijsontwikkeling van CO2. De ontwikkelingen onder andere op het gebied van emissiehandel zullen duidelijk moeten maken of CO2-opslag ook een economisch aantrekkelijke activiteit zal zijn.
Tot slot is een goede timing van het grootste belang voor CO2-opslag. Waar komen velden beschikbaar voor opslag? Welke infrastructuur moet behouden worden om in te zetten bij de opslag van CO2? En hoeveel tijd zit er tussen het moment van stopzetten van de productie en het moment dat een opslaglocatie daadwerkelijk in gebruik wordt genomen?
Links